Nhu cầu về khoa học công nghệ với phụ nữ làm chủ doanh nghiệp nông nghiệp

Được mời phát biểu tại Hội thảo “Nghiên cứu nhu cầu cố vấn, tư vấn về ứng dụng công nghệ cho doanh nghiệp do nữ lãnh đạo trong lĩnh vực nông nghiệp”, do Cục Phát triển Doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy phát triển doanh nhân nữ: Kiến tạo hệ sinh thái kinh doanh đáp ứng giới” (CWE) giai đoạn 2020 - 2023, được tài trợ bởi Chính phủ Canada thông qua Uỷ ban Kinh tế Xã hội Châu Á -Thái Bình Dương Liên hợp quốc, chị Dương Thị Thắng - Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ và sinh thái Mãn Đức, huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà Bình mang tới một câu chuyện nghẹn ngào xảy ra ở quê mình.

Theo chia sẻ của chị Thắng, ít năm trước, nghe nói cây Khôi - một loại cây dược liệu có tên trong sách đỏ Việt Nam, có thể hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý khác nhau, trong đó nổi bật nhất là công năng chữa bệnh viêm dạ dày và được người tiêu dùng săn tìm, một nhóm chị em phụ nữ ở Tân Lạc đã rủ nhau lập HTX để trồng loại cây này. Họ mong muốn vừa kiếm được thu nhập, vừa góp phần bảo tồn loại cây dược liệu quý.

Tuy nhiên, do không được tư vấn trong khi thông tin khoa học về loại cây này lúc bấy giờ rất ít nên họ đã trồng nhầm sang Khôi trắng. Khôi trắng có thành phần dưỡng chất chỉ bằng 1/10 Khôi tía nên chẳng ai mua. Trồng cả năm trời mà không bán được, những người phụ nữ đó đành cay đắng giải thể HTX, bởi chẳng ai có thể ngày nào cũng ăn dược liệu như ăn rau được - chị Thắng ngậm ngùi nói.

Đồng cảm với câu chuyện của chị Thắng, chị Bùi Thị Thanh Hà - Giám đốc HTX Thanh Hà chuyên sản xuất, kinh doanh rau, quả ở huyện Thường Tín, Hà Nội cho biết, với quy mô vùng nguyên liệu 2 ha như hiện thời, công tác quản lý không khó, nhưng nếu mở rộng lên 20 ha như dự kiến thì HTX của chị thực sự gặp khó khăn.

Đối với một HTX có tới 90% lao động nữ, độ tuổi U50, đa phần là nông dân, thiếu kiến thức về khoa học công nghệ như ở HTX Thanh Hà thì việc đào tạo nhân lực biết sử dụng các loại máy móc thiết bị trong quá trình sản xuất là một vấn đề khó, chưa kể các khó khăn khác về nguồn vốn, kỹ năng quản trị, điều hành HTX…

PGS. TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả cho rằng, các doanh nghiệp nông nghiệp do nữ lãnh đạo có điểm mạnh về sự bền bỉ trước khó khăn, thường quan tâm đến các chính sách cho người lao động, có nhiều đóng góp cho xã hội. Tuy nhiên, họ cũng gặp rất nhiều khó khăn, thách thức như: quy mô nhỏ, sức cạnh tranh thấp; trình độ năng lực quản trị doanh nghiệp và tiếp cận thông tin, công nghệ hạn chế. Nữ doanh nhân còn phải gánh trách nhiệm chăm sóc gia đình và hiện vẫn tồn tại nhiều định kiến về vai trò của phụ nữ trong kinh doanh.

Đứng trước những khó khăn đó, theo kết quả nghiên cứu của CWE, hiện nay, 100% doanh nghiệp được khảo sát đều có nhu cầu cần cố vấn, tư vấn ở các mức độ khác nhau về các nội dung: Đào tạo và phát triển kỹ năng cho nhân viên và quản lý; Đánh giá hệ thống sản xuất, kinh doanh và đề xuất các giải pháp, chiến lược phát triển; Cải tiến sản xuất tinh gọn, nâng cao năng suất, chất lượng; Công nghệ quản lý chuỗi cung ứng; Công nghệ chế biến; Công nghệ bán hàng trực tuyến; Công nghệ bảo quản; Công nghệ truy xuất nguồn gốc; Công nghệ sơ chế…

Theo bà Lê Thanh Hiếu - Nguyên Trưởng phòng Quản lý Công nghệ - Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, hiện là Trưởng ban Tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Hà Nội, với tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc phát triển nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC) là xu thế tất yếu để tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa, đảm bảo phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Nhờ được tư vấn ứng dụng khoa học công nghệ vào trồng trọt, nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ ở Bắc Giang có thị trường tiêu thụ vải thiều thuận lợi, mang lại giá trị kinh tế cao

Khái niệm CNC trong sản xuất nông nghiệp cần được hiểu là những công nghệ giúp tăng năng suất, giảm lệ thuộc vào thời tiết, là nền nông nghiệp có định hướng rõ ràng vào tín hiệu của thị trường. Tuy nhiên, CNC không nhất thiết phải cao như các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chi phí lớn mà có thể chỉ là những công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng vùng, từng địa phương.

Các đầu vào chính để phục vụ nông nghiệp ứng dụng CNC cao, nông nghiệp 4.0 gồm: Giống cây trồng, giống vật nuôi, giống thủy sản chất lượng cao; Nhà màng, nhà kính; Chế phẩm phục vụ xử lý phụ phẩm nông nghiệp, môi trường chăn nuôi, thủy sản đã được cấp phép lưu hành; Hệ thống máy móc, thiết bị; Các nền tảng phục vụ nông nghiệp 4.0.

Như vậy, doanh nghiệp nông nghiệp nào cũng cần phải nghiên cứu để chọn được các đầu vào thích hợp kể trên. Với phụ nữ lãnh đạo doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất nằm ở việc chọn các yếu tố liên quan đến máy móc, thiết bị và các nền tảng phục vụ chuyển đổi số trong nông nghiệp. Vì vậy, họ rất cần một đội ngũ cố vấn bên trong hoặc mạng lưới chuyên gia bên ngoài hỗ trợ doanh nghiệp nữ làm việc này.

Đối với vấn đề xây dựng đội ngũ cố vấn hỗ trợ tư vấn cho doanh nghiệp nông nghiệp do phụ nữ làm chủ, bà Nguyễn Thị Thu - Chuyên gia phát triển hệ sinh thái Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, Trưởng làng nông nghiệp Techfest quốc gia, Sáng lập hệ sinh thái MEVI cho rằng, rất nên dựa vào lực lượng các nhà khoa học tại địa bàn doanh nghiệp đứng chân, vì hơn ai hết, họ hiểu rõ các vấn đề liên quan đến sản xuất nông nghiệp tại địa phương đó. Chỉ khi các nhà tư vấn tại chỗ không giải quyết được, doanh nghiệp hãy tìm đến các nhà khoa học ở Trung ương.

Đồng tình với quan điểm này, bà Hạ Thuý Hạnh - Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho biết, cả nước có gần 37 nghìn khuyến nông viên, chưa kể đội ngũ thú y viên. Họ chính là lực lượng quan trọng, gần gũi nhất để thực hiện chức năng tư vấn, cố vấn, khắc phục tình trạng doanh nghiệp không tiếp cận được với các thông tin khoa học, thị trường, dẫn đến thất bại, mất thời gian, tâm huyết, tiền vốn như nhóm phụ nữ khởi nghiệp từ cây Khôi ở Tân Lạc, Hoà Bình kể trên. Một khi đã khởi nghiệp thất bại, phụ nữ rất khó nhận được sự đồng cảm, chia sẻ, ủng hộ từ phía người thân, cộng đồng cho những dự định khởi nghiệp tiếp theo.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp, Giám đốc CWE cho biết, với quan điểm doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, trong thập kỷ qua, Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế chính sách để hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài chính sách chung, một số cơ chế chính sách ưu đãi cho các nhóm doanh nghiệp “đặc thù” đã được xây dựng và triển khai. Ví dụ: Nhóm chính sách cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ cao và gần đây là doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Bà Hương cũng cho rằng, lĩnh vực nông nghiệp luôn khẳng định vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế. Ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp sẽ nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị và tăng sức cạnh tranh của hàng nông sản, đóng góp tích cực vào sự phát triển của ngành Nông nghiệp và đưa sản phẩm nông nghiệp Việt Nam ngày càng tiếp cận nhiều hơn với thị trường quốc tế.

Thông qua việc nghiên cứu, nắm bắt nhu cầu cần tư vấn, cố vấn của doanh nghiệp nông nghiệp do phụ nữ làm chủ, Cục Phát triển doanh nghiệp sẽ có thêm những thông tin quý để tham mưu với các cấp có thẩm quyền trong việc hoạch định chính sách, nhằm thúc đẩy phát triển ngày càng nhiều những doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, tạo điều kiện cho chị em vượt qua khó khăn, vươn lên làm giàu cho bản thân, gia đình và đất nước.