Làm sao để xác định “lỗi” và công sức đóng góp?

Khoản 2 điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2015) quy định: Khi ly hôn tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố:

-Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

-Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

-Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

-Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng;

Mặc dù vẫn là duy trì nguyên tắc “chia đôi” nhưng luật sửa đổi có bổ sung nội dung: Tùy thuộc vào mức độ lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng, mà người có lỗi nhiều hơn có thể chịu phần thiệt hơn khi giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn. Ví dụ, nếu người vợ chứng minh được người chồng cờ bạc hoặc ngoại tình, dẫn tới gia đình tan vỡ thì có thể được chia nhiều hơn 50% tổng giá trị tài sản. Các hành vi được coi là “lỗi” ở đây cần được chứng minh một cách rõ ràng, có những bằng chứng cụ thể được tòa chấp nhận. Ví dụ, việc vợ hoặc chồng có hành vi bạo hành, ngoại tình, cờ bạc…thì phải có biên bản ghi nhận lại sự việc, có người trên 18 tuổi, đủ năng lực hành vi dân sự chứng kiến hoặc có đại diện chính quyền địa phương chứng kiến. Quan điểm chung là lỗi càng nhiều thì tài sản được chia càng ít.

Áp dụng như thế nào?

Hành vi ngoại tình, thiếu chăm sóc, giáo dục con cái của người chồng là một trong những yếu tố để xác định lỗi trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Theo đó, Tòa án có thể xem xét làm căn cứ để quyết định phần tài sản mà người chồng được chia sẽ ít hơn khi phân chia tài sản chung của vợ, chồng - tỉ lệ phổ biến là vợ 60% hoặc 70% giá trị tài sản.

Tuy nhiên, theo một số thẩm phán, luật sư chuyên tham gia giải quyết các vụ ly hôn, việc chứng minh lỗi trong quan hệ hôn nhân, gia đình đều không đơn giản. Ngoại trừ hành vi vi phạm pháp luật như tham gia cờ bạc bị công an bắt, đánh đập vợ con bị chính quyền lập biên bản, xử phạt… nhiều hành vi khác thuộc phạm trù “lỗi” lại rất khó chứng minh. Ví dụ, bỏ bê gia đình, không quan tâm đến con cái, bạo hành tinh thần và tình dục đối với vợ… Việc “định lượng” các hành vi “lỗi” để đi đến quyết định mức phân chia tài sản cũng sẽ phụ thuộc vào nhận thức chủ quan của người xét xử, có thể khiến cho việc giải quyết ly hôn kéo dài và trở nên vô cùng phức tạp, thậm chí có thể lâm vào bế tắc.

Tương tự, đối với việc xác định công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung, nhiều vướng mắc cũng có thể nảy sinh. Về nguyên tắc, pháp luật bao giờ cũng ưu tiên phụ nữ và trẻ em nhưng trên thực tế nhiều gia đình người chồng đóng vai trò “chủ lực” trong việc cung cấp nguồn tài sản chính, còn vợ chỉ ở nhà nội trợ, chăm sóc con cái hoặc làm các công việc có thu nhập thấp hơn. Nếu đi vào định lượng cụ thể thì chắc chắn phần tài chính mà người vợ đóng góp sẽ nhỏ hơn so với người chồng. Tất nhiên, có thể hiểu khái niệm “công sức đóng góp” ở đây không chỉ là tài chính mà còn là những đóng góp về mặt tinh thần, trí tuệ, tình cảm… nhưng việc định lượng những đóng góp này để đưa ra một phán quyết về tỷ lệ tài sản được chia cho mỗi bên sẽ là điều vô cùng khó khăn.

Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình còn phải được TAND Tối cao chủ trì phối hợp với Viện KSND Tối cao và Bộ Tư pháp ban hành Nghi định hướng dẫn. Mong rằng các nội dung nói trên sẽ được đề cập một cách rõ ràng, cụ thể và trung thành với nguyên tắc ưu tiên phụ nữ và trẻ em.