Hát then - đàn tính là một loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp có từ lâu đời, có vị trí quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa - nghệ thuật truyền thống các dân tộc Tày, Nùng, Thái phổ biến ở vùng núi phía bắc như: Bắc Giang, Quảng Ninh, Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên... . Loại hình này được sử dụng nhiều trong các dịp lễ hội, sinh hoạt; đặc biệt thời kỳ cách mạng là "vũ khí" tuyên truyền hiệu quả nhằm cổ vũ, khích lệ tinh thần yêu nước, đấu tranh của đồng bào. Mặc dù hát then là một loại hình nghệ thuật tổng hợp, trong đó có cả nhạc, múa, văn học, mỹ thuật và trò diễn song nó lại mang đậm yếu tố tâm linh. Người làm then chuyên nghiệp được gọi là "Then", có nghĩa là Thiên (tức người của trời). Vì vậy việc truyền dạy chỉ khu biệt trong số lượng ít ỏi những người "đứng đầu đứng số" (tức được trời giao phó sứ mệnh) và thường tập trung trong gia đình, dòng họ. Sau liên hoan hát then-đàn tính lần thứ I năm 2005 diễn ra tại Thái Nguyên, dường như có một làn gió mới được thổi vào nghệ thuật hát then. Nhiều hoạt động điều tra, sưu tầm, nghiên cứu... về hát then đã diễn ra trên khắp các tỉnh có loại hình nghệ thuật này. Có thể nói qua các Liên hoan nghệ thuật dân tộc đã cho thấy được giá trị của nghệ thuật hát then, cũng như sự quan tâm của các cấp, các ngành đối với loại hình nghệ thuật độc đáo này. Song điều quan trọng hiện nay là làm thế nào để bảo tồn và phát huy được nghệ thuật hát then bởi không đơn thuần chỉ cần tạo được sân diễn cho bà con mà nó còn phải gắn liền với nhiều yếu tố khác. |
