Biến măng tre thành đặc sản

Măng tre, nứa là nông sản dễ thấy ở khắp các xã Xuân Nha, Tân Xuân và nhiều xã khác của huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La. Tại xã Xuân Nha có những rừng tre rất lớn, trên 90% số hộ trong xã kiếm sống bằng nghề “đi măng”. Song bao năm, bà con chỉ biết vào rừng lấy măng tươi về bán cho thương lái dưới dạng nguyên liệu, nên giá rất thấp (khoảng 4.000 đồng/kg), thu nhập bấp bênh.

Năm 2019, với sự tài trợ của Chính phủ Úc, Trung tâm Phát triển kinh tế nông thôn đã hỗ trợ, hướng dẫn chị em phụ nữ các xã về cách sản xuất, khai thác măng rừng bền vững, đặc biệt là kỹ thuật chế biến măng rừng theo tiêu chuẩn hữu cơ để nâng cao giá trị nông sản. Ngoài ra, chị em còn được đi học quy trình sản xuất măng ở Yên Bái. Được tiếp nhận những hỗ trợ ấy, chị Lò Thị Nguyễn (bản Tưn, xã Xuân Nha) đã cho ra đời HTX Sản xuất măng sạch Xuân Nha.

Với 13 thành viên, có nhà ươm 1.000m², nhà xưởng 500m² và nhà sấy năng lượng mặt trời 100m², HTX ký hợp đồng thu mua nguyên liệu măng từ 4 tổ hợp tác và khoảng 300 nông hộ. “Đặc biệt, chúng tôi còn được kết nối với 1 doanh nghiệp. Họ thu mua măng tươi cao hơn thị trường 20%. Họ cũng cam kết thu mua tất cả măng chế biến trong 20 năm tới, đồng thời cung cấp 70% vốn cần thiết để mua nguyên liệu thô và chuyển giao kỹ thuật chế biến cho HTX. HTX của chúng tôi có khả năng sơ chế nguyên liệu hái từ 1.000ha măng trồng. Nhờ vậy mà ngay trong năm 2020, HTX đã bán được 30 tấn măng chế biến để họ xuất sang Đài Loan với tổng giá trị là 780 triệu đồng” - chị Nguyễn khoe.

Không chỉ bán măng sơ chế, từ năm 2021, với kỹ thuật sản xuất, khai thác măng rừng bền vững và được sự cho phép của kiểm lâm, HTX đã thu hoạch và xuất khẩu 15 tấn thành phẩm măng hốc muối chua. Sản phẩm này của chị Nguyễn cùng chị em trong HTX đã được huyện Vân Hồ hỗ trợ xây dựng thương hiệu, có tem nhãn trích xuất nguồn gốc và được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh. Với mục tiêu sản xuất măng hàng hóa, ngoài khai thác măng rừng tự nhiên, HTX còn vận động các thành viên chuyển đổi trồng mới 150ha măng tre phục vụ xuất khẩu.

Chị Cao Thị Tâm giới thiệu sản phẩm măng nứa khô

Bên xã Tân Xuân giáp với nước bạn Lào, HTX Tân Xuân 269 của chị Cao Thị Tâm đã giúp nhiều hộ dân trong xã nâng mức thu nhập từ 70 - 100% so với trước đây. Chị Tâm cho biết, trước đây người dân thu hái măng tươi về sơ chế rồi bán lại cho thương lái với giá chỉ khoảng 4.000-5.000 đồng/kg. Có khi oằn lưng mới mang được gùi măng về nhà, nhưng thương lái không đến, chị em lại phải mang đổ đi. Năm 2017, chị Tâm đã mở 4 điểm thu mua, sơ chế ở các bản để hỗ trợ chị em tiêu thụ.

Song, chị Tâm cũng gặp nhiều vướng mắc trong kỹ thuật chế biến nên hiệu quả kinh tế chưa được như mong đợi. Đến khi dự án hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế được triển khai ở huyện Vân Hồ, chị Tâm được hỗ trợ về kỹ thuật, thiết bị, máy móc như lò sấy, nồi luộc, máy vắt li tâm, bồn đóng gói… giúp sản lượng tăng lên nhanh chóng.

Năm 2020, doanh thu của HTX đạt 900 triệu đồng và chỉ 1 năm sau đã tăng lên 3 tỉ đồng, lợi nhuận khoảng 30 - 35% và tăng dần qua các năm. Chị chia sẻ: “Có được kết quả đó là nhờ chị em trong HTX đã quyết tâm cùng nhau học bán hàng trực tuyến. Chúng tôi được học về bán hàng và cách quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Nhờ vậy mà măng khô của chúng tôi tiếp cận được nhiều đối tượng tiêu dùng hơn”.

Đến nay, HTX của chị Cao Thị Tâm có gần 100 thành viên, đa số là chị em người Dao, Thái, Mường, Mông. Ông Vì Văn Thắm - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Bướt (xã Tân Xuân) - cho biết: “Xã Tân Xuân thành lập từ lâu, nhưng đến năm 2017 mới có HTX nông nghiệp đầu tiên là HTX của chị Tâm. Tôi và bà con rất mừng”.

Nhờ hiệu quả từ cách làm mới cho cây trồng bản địa mà từ năm 2020 đến nay, người dân trong xã đã chuyển đổi hơn 40ha đất kém hiệu quả sang trồng măng tre. Hiện măng tre đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực của Tân Xuân, xã đang tiếp tục vận động, khuyến khích người dân mở rộng diện tích, phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung; phấn đấu đến năm 2025 có 300ha măng tre để mang lại thu nhập ổn định, bền vững cho bà con.