Tết của người Dao

28/02/2007
Mùa xuân về, cây cối, cỏ hoa đâm chồi nảy lộc, tiết trời se lạnh hơn nhưng lòng người đều thấy ấm áp khi đón mùa xuân mới. Cùng với các dân tộc anh em như Mường, Kinh, Tày…, người Dao bản Hạ Thành (Tân Lập – Thanh Sơn- Phú Thọ) vui đón tết cổ truyền dân tộc với bản sắc văn hóa đặc sắc lưu truyền hàng trăm năm.

Trước đây, để chuẩn bị cho Tết, từ tháng 9, tháng 10 âm lịch đồng bào Dao đã chuẩn bị gà, lợn, gạo nếp để dành cho ngày Tết. Kể từ khi “hạ sơn” xuống Tân Lập lập bản mới, đời sống đầy đủ hơn,việc chuẩn bị cho Tết không vất vả như trước. Tết của người Dao nơi đây vui hơn, nhưng những nét văn hóa bản sắc từ thuở cha ông vẫn không hề mai một. Cũng giống như đa số dân tộc Việt, đồng bào Dao ở Tân Lập cũng đón Tết vào dịp Tết nguyên đán như người Kinh. Tết của người Dao có thị gà, thịt lợn, bánh chưng, bánh dợm, bánh dày, mứt tết, rượu… và không thể thiếu những con giống như lợn gà, hươi, nai… được nặn bằng bột gạo. Bánh chưng của người Dao gói hình tròn và nhỏ hơn bánh chưng của người Tày, dài khoảng 30 cm, ở giữa phình ra, hai đầu dẹt, còn bánh dày của người Dao cũng nhỏ va mỏng hơn bánh dày của người Mông.

 

Các dân tộc trên đất nước ta, tết là có cỗ bàn. Đồng bào Dao ở Tân Lập vẫn duy trì ăn tết theo cộng đồng. Bắt đầu từ 20 tháng chạp hàng năm là người Dao chuẩn bị để đón Tết. Đến 28 – 29 Tết phải gói xong các loại bánh và bắt đầu mổ lợn ăn tết vui đón xuân mới. Nhà khá giả có thể mổ lợn khoảng 50 – 60kg, trung bình là hai đến ba nhà chung nhau một lợn. Hôm mổ lợn, nhà nào cũng làm vài mâm mời anh em, họ hàng đến ăn tết, uống rượu, trò chuyện vui xuân rất ấm cũng. Trong mấy ngày Tết, nhà nhà đặt lịch ăn từng bữa cỗ cho từng hộ. Bữa cỗ tập thể cứ lần lượt quay vòng, nhà nào đến phiên cũng phấn khởi, chế biến món ngon, làm cỗ tết. Chủ nhà cho gọi con cháu về đông đủ, cùng vui với bà con thôn xóm. Vào bữa cỗ, mọi người cùng quây quần, vui vẻ chúc mừng nhau, uống rươụ, trò chuyện thổ lộ tâm tình và tổ chức múa chèo, hát giao duyên…, diễn lại các điệu múa từ ngàn xưa để lại. Đồng bào quan niệm, cả năm dài mỗi người một việc, có người đi xa, ai cũng làm lụng vất vả. Tết đến là dịp để mọi người gặp gỡ, trao đổi tình cảm với nhau, tổ chức ra những bữa tết tập thể để gắn chặt hơn tình làng nghĩa xóm.

 
Ngày đầu tiên của năm mới, đồng bào tổ chức Tết nhảy, hội vui theo tập thể cộng đồng. Ông Đặng Đình Điện - Trưởng bản Dao Hạ Thành cho biết: Khác với Tết nhảy của người Dao Nga Hoàng là có múa rùa, Tết nhảy của người Dao Tân Lập có múa chèo. Trong tết nhảy có thầy cúng, thầy múa, đồng bào lập ra dàn tẩy uế, làm lễ khấn các thần thánh Bàn Vương và gia tiên. Những hộ tổ chức tết nhảy ngoài lợn, gà, bánh… phải chuẩn bị 6 cây mía, 6 cây sặt và 2 cân gạo nếp để đêm 29 giã thành bột, làm thành những quả bánh tượng trưng cho quả sấu, quả trám… dán vào 6 cây sặt. Đêm 29, rạng sáng ngày 30 bắt đầu khai trương Tết nhảy. Nếu làm năm đầu tiên thì tết nhảy kéo dài đến ngày 2 Tết, năm thứ 2, tết nhảy kéo dài đến ngày mùng 4 tết… Trong Tết nhảy, toàn bộ gia tộc và bà con làng xóm trong trang phục truyền thống đều đến nhà làm Tết nhảy ăn tết, trước là chúc cho gia chủ một năm nhiều may mắn, sau là vui hội cộng đồng, vừa ăn thịt, uống rượu vừa múa chèo và hát giao duyên. Tham gia múa chèo ít nhất phải có 4 người, nhưng thường là 20 – 30 người cả người già, người trẻ, đàn ông, phụ nữ cùng tham gia múa, càng đông càng tốt. Vùa múa chèo, vừa hát theo nhịp trống, nhịp chuông và các giai điệu dân gian. Những người tham gia múa, tay trái cầm chiếc đóm,tay phải cầm chiếc chuông để đánh nhịp, cứ thế múa theo các trình tự bài bản mô phỏng lại đời sống của gia đình từ khi vào Việt Nam, mô phỏng lại quá trình gia đình săn bắt, trải hạt, gặt hái, làm nhà, sinh sôi nảy nở đông đàn dài lũ… Khác với người Dao ở các địa phương khác tổ chức Tết nhảy để các thầy cúng luyện âm binh trừ bệnh, tà ma, tết nhảy của người Dao Phú Thọ nói chung, người Dao Tiền ở Tân Lậpnói riêng lại vì mục đích tạ ơn trời đất, quỷ thần, tổ tiên đã phù hộ họ thoát nạn khi vượt biển Đông vào Việt Nam và là dịp vui chung, gắn kết nghĩa cộng đồng.… Cứ như vậy, Tết nhảy kéo dài qua ngày, qua đêm cho đến mùng 4 Tết mới kết thúc. Sau Tết, người Dao Tân Lập lại ra đồng, lên nương rẫy, lao động sản xuất để bắt đầu một năm mới đầy ước vọng.

Đình Vũ
(Báo Phú Thọ)

TÂM ĐIỂM

CÁC ĐỀ ÁN

Video