Lưu giữ nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ Mường

Con gái Mường khi đi lấy chồng phải mang theo của hồi môn đó là chăn, màn, gối, đệm tự tay mình dệt nên. Theo tục lên với người Mường, một côgái đi làm dâu phải mang theo đủ chăn màn cho những người trong gia đình chồng bao gồm: Ông bà nội ngoại (nếu còn), bố mẹ chồng, anh chị em chồng mỗi người phải có một bộ đủ chăn, màn, đệm, gối. Phong tục đó vẫn còn lưu giữ đến ngày nay. Tuy nhiên người con gái đi lấy chồng không nhất thiết phải mang theo đồ dùng do tay mình làm nữa mà có thể mang theo hàng mua từ chợ về. Bởi thế, nghề dệt thổ cẩm truyền thống đã có thời gian dài bị mai một.

Những người phụ nữ Mường từ tuổi 40 trở lên vẫn còn lưu luyến với nghề, bằng chứng là gia đình nào có phụ nữ ở độ tuổi ấy cũng còn giữ khung cửi và tranh thủ thời gian để dệt vải. Gia đình chị Hà Thị Thủy, xóm Mu xã Xuân Đài, một phụ nữ Mường nhanh nhẹn, vẫn còn lưu giữ được những phong tục truyền thống của người Mường. Trong ngôi nhà sàn 5 gian cổ kính chị vẫn dành một chỗ nhất định để khung cửi. Giờ đây chị vẫn dệt nhưng chỉ tranh thủ những ngày nhàn rỗi hoặc khi trời mưa gió không đi làm đồng, làm rừng được thì mới ngồi dệt, còn không thì cũng không có thời gian. Sản phẩm làm ra chỉ để phục vụ cho gia đình hoặc để làm quà cho các cháu gái khi lấy chồng. Chị Thủy có hai con gái cũng đã ở độ tuổi mười tám, đôi mươi nhưng các con chị hiện cũng không biết nghề. Chị bảo cũng muốn dạy nghề cho con nhưng các cháu lớn lên đều đi học hết nên chưa có thời gian học.

Để khôi phục nghề dệt thổ cẩm truyền thống, năm 2005. Trung tâm dạy nghề tỉnh phối hợp với Hội LHPN huyện Thanh Sơn mở lớp dạy nghề dệt thổ cẩm truyền thống cho 50 chị em phụ nữ Mường của 2 xã Xuân Đài, Kim Thượng. Từ năm 2005 đến nay đã có 5 lớp dạy nghề dệt thổ cẩm truyền thống cho chị em phụ nữ Mường thuộc các xã trên địa bàn huyện Tân Sơn. Mới đây nhất là lớp dạy nghề do cơ quan hợp tác quốc tế Tây Ban Nha thực hiện qua đề án thí điểm chương trình dân tộc cho nhóm yếu thế tại Phú Thọ với 25 học viên là đoàn viên thanh niên 2 xã Xuân Đài, Kim Thượng. Các em tham gia lớp học ai cũng muốn học thành nghề và giữ được nghề. Em Đặng Thị Nhất xã Kim Thượng cho biết: Đây là lần đầu tiên em theo học, em thấy khó học nhưng sẽ quyết tâm học để giữ được nghề truyền thống của bà, của mẹ.

Làng Chiềng xã Kim Thượng hiện nay đang được xây dựng thành làng nghề với nghề chính là nghề dệt thổ cẩm truyền thống của huyện Tân Sơn. Sản phẩm của làng Chiềng đã 3 lần tham gia hội chợ nhưng bán được rất ít. Bà Sữa cho biết sản phẩm chưa được người tiêu dùng quan tâm là do ít hoa văn, hơn nữa những tấm vải đã được may thành sản phẩm như túi, áo du khách không thích vì thợ may của mình chưa may được những sản phẩm đẹp. Bà Sữa mong muốn con em mình không chỉ giữ nghề mà còn mong muốn các em có tay nghề cao để sản phẩm của dân tộc mình trở thành sản phẩm hàng hóa đứng vững trên thị trường như một số nơi đã làm.

Để nghề được lưu giữ và phát triển được thì cần nhiều yếu tố, trong đó yếu tố con người vẫn là thiết yếu bởi ngoài giữ được nghề người phụ nữ Mường cần phải được đào tạo thêm về kỹ thuật dệt mayvà địa phương phải có chiến lược trong khâu tiếp thị tiêu thụ sản phẩm.