Ảnh hưởng của Phật giáo trong giáo dục trẻ em và đời sống gia đình của người Khmer Nam Bộ

Đồng bào Khmer Nam Bộ có phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tiếng nói và chữ viết riêng, có nền văn hoá, nghệ thuật dân gian độc đáo và giàu bản sắc.

Người Khmer rất coi trọng việc học hành (tiếng Pali) và tu dưỡng đạo đức của con cái, đề cao nhân, thiện, sống để tích phúc cho kiếp sau – theo quan niệm luân hồi của Phật giáo. Họ cho rằng muốn biết thì phải học chữ và như thế sẽ thấu hiểu giáo lý nhà Phật và trở thành người có đạo. Họ không quản khó nhọc để nuôi con cái mình tu học. Chính vì thế, trẻ em Khmer, không kể trai hay gái, đến 5 – 6 tuổi đã được đưa vào chùa học chữ. Trong các phum, sóc của người Khmer, trẻ em được quan tâm dạy dỗ ngay từ bé về tiếng nói, cách ứng xử trong gia đình, cộng đồng, đặc biệt là phong tục, tập quán của dân tộc. Trong quá trình học chữ ở chùa, các em được truyền thụ cả các kiến thức về văn hoá, phong tục tập quán dân tộc. Các em còn được tham gia vào sinh hoạt văn hoá như lễ hội, tụng kinh, niệm Phật vào các dịp lễ của nhà Phật, tham gia vào các nghi lễ cầu mùa, cúng ông bà, cúng thần… Chính các sinh hoạt văn hoá này đã tạo nên môi trường sinh động, giúp trẻ em cảm thụ, trau dồi văn hoá, phong tục tập quán của dân tộc mình.

Đối với trẻ em gái Khmer, tuy không được đi tu để trở thành các ông Lục như trẻ em nam nhưng được phép vào chùa học tới bất cứ thời điểm nào và việc học chữ cũng hết sức quan trọng cho cuộc sống sau này. Thông qua học chữ, họ hiểu được văn hoá dân tộc, hiểu được điều hay lẽ phải, kiến thức sống. Đó là hành trang để họ bước vào cuộc sống gia đình, nuôi dạy con cái, quan hệ với bà con láng giềng. Đây là tính ưu việt, vốn từ lâu đã có trong giáo dục truyền thống của người Khmer. Điều này cũng phản ánh quan hệ bình đẳng về giới của người Khmer, thấm đượm tính khoan dung của Phật giáo.

Người con gái không được đi tu như con trai, nhưng họ cũng được đi học chữ trong chùa. Trong thời gian này, họ cũng được học các bài học về văn hoá và ý thức được về bản thân mình. Trước kia, một trong những tập tục quan trọng nhất đối với người con gái trước khi lấy chồng là tục “vào bóng mát” (chol mo lúp). Ngoài ý nghĩa đánh dấu sự trưởng thành của cô gái, đề cao vai trò của người phụ nữ trong xã hội, cộng đồng, nó còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Theo tục này, khi đến tuổi trăng tròn (khoảng từ 15 – 20), trước khi lấy chồng, người con gái Khmer phải vào phòng kín từ 3 tháng đến 1 năm và không được gặp người lạ. Trong thời gian này cô gái sẽ được học các công việc nội trợ, chăm sóc gia đình, cách ứng xử khi lấy chồng, nuôi dạy con… từ những người thân có kinh nghiệm trong gia đình mà trước hết là người mẹ, người chị. Họ không phải làm gì ngoài việc học hành và được gia đình chăm sóc. Đây có thể coi là những khoá học về “tiền hôn nhân” cho người con gái, hết sức hữu ích cho cuộc sống gia đình sau này.

Quá trình giáo dục đối với người con gái Khmer được tiến hành liên tục và có sự định hướng về giới rõ ràng. Trong đời sống cổ truyền, khi nam giới đi tu trong một thời gian dài, người con gái có vị trí đặc biệt trong gia đình. Họ phải đỡ đần cha mẹ nhiều hơn nam giới. Lúc lấy chồng, họ là trụ cột chính trong gia đình, vì theo phong tục tập quán cổ truyền trong gia đình nông dân Khmer, phụ nữ là người lao động chủ yếu và lo liệu đời sống kinh tế của gia đình. Họ cũng phải đảm đương việc nội trợ và chăm sóc, dạy dỗ con cái nhiều hơn. Còn nam giới lại chú trọng nhiều đến công việc nhà chùa và công việc chung của cộng đồng, phum sóc. Trong gia đình, quan hệ vợ chồng được xây dựng trên nền tảng của triết lý đạo Phật, mọi người đều bình đẳng trước Phật và giá trị đích thực của từng người, từng thành viên trong cộng đồng đều được đánh giá qua hành vi ứng xử với xã hội, qua việc làm thiện hay ác. Nét đặc thù của gia đình Khmer là quan hệ vợ chồng, cha conbình đẳng, không phân biệt đối xử giữa nam và nữ, đặc biệt được thể hiện trong việc thừa kế, phân chia tài sản./