Đại biểu Quốc hội Trần Lan Phương: Phổ biến pháp luật phải lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận thực chất

Bày tỏ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu Trần Lan Phương đánh giá cao việc dự thảo đã bổ sung một chương riêng về truyền thông chính sách. Tuy nhiên, theo bà, vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Cần làm rõ bản chất pháp lý của truyền thông chính sách

Theo đại biểu Trần Lan Phương, dự thảo xác định truyền thông chính sách là hoạt động "cung cấp thông tin và tương tác hai chiều" nhưng cụm từ "tương tác hai chiều" chưa có nội hàm pháp lý rõ ràng, chưa xác định cụ thể các chủ thể tham gia, trách nhiệm của từng chủ thể cũng như tiêu chí đánh giá việc thực hiện.

Đồng thời, khái niệm này cũng chưa phản ánh đầy đủ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tập hợp, phản ánh ý kiến của các đối tượng chịu tác động.

Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị sửa khoản 1 Điều 21 theo hướng xác định rõ truyền thông chính sách là hoạt động cung cấp thông tin về chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức, cá nhân góp ý, phản ánh, kiến nghị; đồng thời bảo đảm việc tiếp nhận, phản hồi, tiếp thu và giải trình các ý kiến.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, Điều 5 của dự thảo đã quy định một số nguyên tắc phổ biến, giáo dục pháp luật nhưng vẫn thiên về yêu cầu tổ chức, quản lý hoạt động. Trong khi đó, mục tiêu cuối cùng phải là giúp người dân hiểu pháp luật, thực hiện pháp luật và biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đại biểu Trần Lan Phương cho rằng thực tế hiện nay, kết quả phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn chủ yếu được báo cáo bằng số hội nghị, số lớp tập huấn, số tài liệu phát hành hay số lượt người tham dự.

"Những con số đó là cần thiết nhưng quan trọng hơn là: sau hoạt động phổ biến, người dân có hiểu quy định không; có biết phải đến đâu, làm gì khi quyền lợi bị xâm phạm không; pháp luật có thực sự đi vào đời sống không", bà Trần Lan Phương bày tỏ.

Từ đó, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc: "Bảo đảm mọi người được tiếp cận thông tin pháp luật bình đẳng, thuận lợi, kịp thời; lấy người dân làm trung tâm; phù hợp với nhu cầu, điều kiện, đặc điểm của từng nhóm đối tượng; góp phần nâng cao năng lực thực hiện và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp".

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Lan Phương cũng đề nghị bổ sung yêu cầu có hình thức truyền thông phù hợp đối với người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa, người lao động di cư, phụ nữ làm việc trong khu vực phi chính thức và những người có điều kiện tiếp cận thông tin hạn chế.

Phát huy vai trò của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội

Đối với Điều 27 của dự thảo luật, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng, quy định hiện nay mới dừng ở trách nhiệm tuyên truyền, vận động, tổ chức tập huấn và tham gia giám sát nhưng chưa thể hiện tương xứng vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong truyền thông chính sách ngay từ giai đoạn đề xuất, xây dựng và soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, với hệ thống tổ chức rộng khắp, gắn bó trực tiếp với đoàn viên, hội viên và Nhân dân, đây là kênh quan trọng để đưa thông tin chính sách đến đúng đối tượng chịu tác động, đồng thời tập hợp những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị từ cơ sở để phản ánh tới cơ quan xây dựng chính sách.

Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng tại phiên thảo luận tổ sáng 4/8

Đặc biệt, đối với phụ nữ, người lao động, nông dân, người dân tộc thiểu số và các nhóm có điều kiện tiếp cận thông tin hạn chế, nhiều trường hợp không trực tiếp gửi ý kiến qua cổng thông tin điện tử hoặc tham dự các hội nghị lấy ý kiến, nên vai trò đại diện, tập hợp và phản ánh ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội càng có ý nghĩa.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị bổ sung quy định để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phối hợp với cơ quan chủ trì xây dựng chính sách trong truyền thông chính sách; tổ chức cung cấp thông tin, lấy ý kiến, tập hợp, phản ánh kiến nghị của đoàn viên, hội viên và Nhân dân; tham gia phản biện xã hội; theo dõi việc tiếp thu, giải trình ý kiến theo quy định của pháp luật.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, quy định này "không nhằm hành chính hóa hoạt động của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội, mà để xác định rõ cơ chế phối hợp và phát huy đúng chức năng đại diện, phản biện xã hội của các tổ chức này".

Bảo đảm lồng ghép bình đẳng giới trong truyền thông chính sách

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam Trần Lan Phương nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật.

Theo bà, một chính sách có thể tác động khác nhau đối với nam và nữ, giữa các nhóm phụ nữ cũng như giữa các khu vực kinh tế - xã hội khác nhau. Nếu nội dung và hình thức truyền thông được thiết kế chung cho mọi đối tượng thì chính những nhóm chịu nhiều rào cản nhất lại có thể là những người ít được tiếp cận nhất.

Đại biểu Trần Lan Phương dẫn ví dụ về phụ nữ vùng sâu, vùng xa, phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ khuyết tật, lao động nữ di cư hoặc phụ nữ làm việc trong khu vực phi chính thức có thể gặp khó khăn về ngôn ngữ, thời gian, phương tiện, kỹ năng số và khả năng tham gia trực tiếp.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc bảo đảm bình đẳng giới, không phân biệt đối xử và lựa chọn nội dung, hình thức truyền thông phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của từng nhóm đối tượng.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, việc lồng ghép giới không nên chỉ được hiểu là bổ sung thêm một nhóm đối tượng được ưu tiên mà quan trọng hơn là phải đánh giá chính sách tác động đến phụ nữ và nam giới khác nhau như thế nào, nhóm nào có nguy cơ bị bỏ lại phía sau và cần sử dụng kênh truyền thông nào để họ có thể tiếp cận, tham gia góp ý một cách thực chất.