Người phụ nữ Khmer khởi nghiệp từ trái mù u

Sinh ra và lớn lên gắn bó với ruộng đồng, chị Ngô Thị Xuân Thủy từ nhỏ đã quen với công việc trồng lúa, phụ giúp gia đình. Sau khi tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp, chuyên ngành Kỹ sư nông nghiệp sạch, chị tiếp tục có thời gian làm việc tại các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Quá trình học tập và làm việc giúp chị tích lũy kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực tế, đồng thời hiểu hơn về nhu cầu của thị trường đối với các sản phẩm nông nghiệp sạch.

Trong những lần trở về quê, chị nhận thấy bà con thu hái trái mù u chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu thô. Nhiều nơi, trái mù u rụng đầy vườn nhưng không có người mua, từ thực tế đó, chị bắt đầu suy nghĩ về việc tìm hướng nâng cao giá trị cho loại cây vốn quen thuộc với người dân địa phương. Năm 2019, chị quyết định nghỉ việc, trở về quê khởi nghiệp từ trái mù u.

Theo chị Thủy, qua tìm hiểu, chị nhận thấy hạt mù u có thể chiết xuất thành dầu thảo dược có giá trị cao, trong khi thị trường trong nước còn nhiều tiềm năng. “Sau khi tìm hiểu, tôi biết cây mù u đã được người dân sử dụng từ hơn 30 năm trước như một phương thuốc trị bỏng rất hiệu quả. Tuy nhiên, bà con chỉ trồng mà chưa biết cách khai thác giá trị kinh tế. Vì vậy tôi nảy sinh ý tưởng làm dầu mù u”, chị Thủy cho biết.

Từ ý tưởng đó, chị bắt đầu thu mua hạt mù u của bà con đồng bào Khmer và các hộ dân quanh vùng. Việc chủ động nguồn nguyên liệu vừa phục vụ sản xuất, vừa tạo thêm đầu ra cho người dân.

Năm 2021, chị Thủy chính thức đưa dòng dầu mù u sạch ra thị trường. Chị lựa chọn phương pháp sản xuất truyền thống, đồng thời kiểm soát quy trình từ khâu nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng. Sản phẩm được thực hiện theo tiêu chí “3 không”: không pha tạp, không hóa chất, không phụ gia. Tất cả sản phẩm của chị Thủy đều đã được kiểm định chất lượng an toàn tại Trung tâm kỹ thuật Tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia).

Sản phẩm Dầu mù u của Công ty TNHH Thủy Anh Tamanu do chị Ngô Thị Xuân Thủy điều hành

Việc kiểm soát chất lượng được chị xác định là một trong những yếu tố quan trọng để sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường. Thay vì chỉ dừng ở việc bán nguyên liệu, mô hình hướng đến chế biến sâu, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn từ nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Hiện mỗi năm, cơ sở của chị cung ứng khoảng 3 đến 5 tấn dầu mù u, giá bán từ 500 nghìn đồng/lít, thu nhập dao động 200 đến 300 triệu đồng/năm.

Từ kết quả bước đầu, chị đặt mục tiêu nâng công suất lên 10 tấn dầu/năm khi vùng nguyên liệu ngày càng được mở rộng. Đồng thời, chị dự định thành lập Tổ hợp tác, Hợp tác xã liên kết các nhà vườn trong vùng, từng bước hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ mua nguyên liệu, chế biến, tinh luyện, đóng chai đến đưa sản phẩm ra thị trường.

Một trong những điểm đáng chú ý của mô hình là việc gắn sản xuất với đầu ra nguyên liệu cho người dân. Đến nay, chị Thủy đã giúp 20 hộ đồng bào Khmer và nông dân trong vùng có đầu ra ổn định cho trái mù u. Trước đây, nhiều hộ không có nơi tiêu thụ nên trái mù u sau khi rụng chỉ để bỏ. Nay, người dân có thể thu hái, phơi khô và bán với giá 10 - 15 nghìn đồng/kg.

Với người dân, khoản thu từ trái mù u tuy không lớn nhưng tạo thêm nguồn thu nhập từ chính nguồn nguyên liệu sẵn có. Việc hình thành đầu ra cũng góp phần thay đổi cách nhìn của người dân đối với loại cây này, từ chỗ ít được quan tâm trở thành nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Theo hướng này, giá trị của trái mù u không chỉ nằm ở khâu thu hái mà được nâng lên thông qua chế biến. Người dân có đầu ra nguyên liệu, cơ sở có nguồn cung phục vụ sản xuất, còn sản phẩm được đưa đến thị trường dưới dạng hàng hóa có giá trị cao hơn.

Không dừng lại với dầu mù u, chị Thủy tiếp tục mở rộng danh mục sản phẩm từ các loại nguyên liệu khác như hạt chùm ngây, tinh dầu sả chanh, bạc hà, vỏ bưởi… Các sản phẩm được phát triển theo hướng phục vụ chăm sóc sắc đẹp và phục hồi da tổn thương an toàn. Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp cơ sở tận dụng thêm nguồn nguyên liệu, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Với chị Thủy, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhất là mở rộng vùng nguyên liệu, nâng công suất và xây dựng liên kết với các nhà vườn. Mục tiêu thành lập THT, HTX được kỳ vọng sẽ tạo sự liên kết chặt chẽ hơn giữa người cung cấp nguyên liệu và cơ sở chế biến.

Từ một loại trái quen thuộc nhưng chưa được khai thác đúng mức, mù u đang từng bước trở thành nguyên liệu tạo ra sản phẩm có giá trị. Câu chuyện khởi nghiệp của chị Ngô Thị Xuân Thủy cho thấy, với kiến thức, sự chủ động tìm tòi và cách làm phù hợp, những sản vật sẵn có ở địa phương vẫn còn nhiều dư địa để nâng cao giá trị.

Đáng chú ý, mô hình không chỉ hướng đến hiệu quả sản xuất của một cơ sở mà còn tạo thêm đầu ra cho người dân, trong đó có các hộ đồng bào Khmer. Đây là hướng đi có ý nghĩa trong việc phát huy nguồn nguyên liệu tại chỗ, gắn sản xuất với sinh kế và từng bước hình thành liên kết sản xuất theo hướng bền vững.