Giới trong nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam

I. Những bất bình đẳng giới vẫn còn tồn tại

Chủ hộ gia đình thường là nam giới

Hiện nay, kinh tế hộ gia đình đã và đang đóng vai trò trọng yếu trong những thành công của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên nam giới ở nông thôn trên thực tế đã thụ hưởng được nhiều thành quả của việc trao quyền trong quá trình cải cách kinh tế hơn hẳn phụ nữ. Kết quả là hầu hết các chủ trang trại nông nghiệp và lâm nghiệp đều là nam giới. Mặc dù bắt đầu chuyển sang kinh tế thị trường ở điểm xuất phát tương tự như nam giới, song có rất ít phụ nữ trở thành chủ trang trại hoặc chủ doanh nghiệp nhỏ ở nông thôn.

Đại diện của phụ nữ ở các cấp ra quyết định trong toàn ngành còn rất ít.

Hiện có quá ít cán bộ chủ chốt là nữ trong toàn ngành NN&PTNT. Tính chung tất cả các Cục, Vụ, Viện, Tổng công ty và các Trường trong ngành chỉ có 5,7% cán bộ lãnh đạo (cấp phó và tương đương) là nữ. Nhìn tổng thể, tiếng nói của PN trong việc ra quyết định là yếu và chưa tương xứng với khối lượng công việc và trách nhiệm mà họ gánh vác.

Phụ nữ dành nhiều thời gian làm việc nhà hơn

ởcác vùng nông thôn, thời gian lao động tạo thu nhập của PN và nam giới là xấp xỉ như nhau. Tuy nhiên, phụ nữ dành thời gian nhiều gần gấp đôi nam giới cho các công việc nhà không được trả công. Điều đó đã ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ và gia đình của họ, thiếu thời gian nghỉ ngơi, giải trí và tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng cũng như các cơ hội tham gia đảm nhận các vị trí quản lý và lãnh đạo; có rất ít thời gian để tham gia các khoá đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ, kỹ năng và sự tự tin.

Nhận thức giới của cán bộ ngành còn hạn chế

Cấp Bộ vẫn chưa có tổ chức chuyên trách về giới để giải quyết một cách đầy đủ các vấn đề giới trong quá trình lập kế hoạch tại các đơn vị, thiếu hệ thống giám sát và đánh giá mang tính nhạy cảm giới. Trong một cuộc điều tra nhận thức và kiến thức về giới, hầu như tất cả (97%) cán bộ được điều tra đều không biết hoặc biết rất ít về các khái niệm cơ bản về giới.

Phụ nữ ít được tập huấn và đào tạo

PN đang bị mất đi tiềm năng để tiếp cận với các công nghệ tiên tiến và để đóng góp vào các mục tiêu phát triển. Mặc dù PN chiếm gần 3/4 lực lượng lao động ngành chăn nuôi, song chỉ có 20% các lớp tập huấn khuyến nông về chăn nuôi có PN tham gia. Tương tự, mặc dù 80% PN nông thôn làm trong lĩnh vực trồng trọt nhưng chỉ có 10% số người được tập huấn khuyến nông về trồng trọt là nữ. Chỉ có 9,2% lực lượng lao động nữ ở nông thôn từng được đào tạo kỹ thuật, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 15,2%.

II. Nguyên nhân chính của vấn đề:

Nguyên nhân chính của những bất bình đẳng giới trong NN&PTNT hiện nay là do nhận thức và quan niệm truyền thống về các vấn đề giới còn hạn chế và chưa đầy đủ như: cách ứng xử của xã hội vẫn còn ảnh hưởng khá rõ rệt của chế độ phụ hệ; nếp gia trưởng vẫn giữ vai trò chủ đạo trong các quan hệ gia đình, đặc biệt là ở nông thôn. Nói chung, đa số phụ nữ giữ một vai trò thứ yếu so với nam giới trong gia đình suốt cuộc đời của họ. Thái độ của xã hội muốn người PN đóng một vai trò “thích đáng” trong gia đình gây rất nhiều khó khăn cho việc giải quyết những vấn đề phức tạp như bạo lực đối với phụ nữ, li hôn và nhu cầu của những người mẹ đơn thân.

III. Các giải pháp chiến lược:

aTuyên truyền nâng cao nhận thức và kiến thức về các vấn đề giới. Một chiến lược truyền thông đại chúng chú trọng vào dân cư ở tất cả các cấp, từ cấp cộng đồng ở các vùng nông thôn đến các cấp lãnh đạo Bộ NN&PTNT.

aNgân hàng cần đơn giản hoá các thủ tục, điều kiện cho vay và chấp nhận các mục tiêu sử dụng vốn vay đa dạng hơn. Các chính sách, thủ tục và quy trình hoạt động cần có tính nhạy cảm về giới để đ

ảm bảo cho phụ nữ và nam giới được tiếp cận như nhau với vốn vay một cách bình đẳng.

aĐưa các công cụ giám sát, đánh giá có phân tích giới vào chính sách, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển của Bộ, ngành. Đội ngũ cán bộ quản lý và chuyên môn, người chịu trách nhiệm xây dựng chính sách, kế hoạch, ngân sách và hoạch định việc cung cấp dịch vụ công của ngành cần được trang bị kiến thức, kỹ năng nhằm đảm bảo nhu cầu của nam giới và phụ nữ được xem xét một cách bình đẳng.

aCác hoạt động nghiên cứu về công nghệ mới và các cơ hội phát triển kinh doanh cần nhằm vào những lĩnh vực trong đó cả lao động nam và nữ đều có tiềm năng khai thác và được hưởng lợi. Các nghiên cứu phân tích rủi ro và mạng lưới an ninh xã hội cần tính đến nhu cầu của cả nam giới và phụ nữ cũng như vai trò giới ở hộ gia đình và cộng đồng.

aTăng cường hoạt động tuyên truyền và động viên nữ giới thi vào các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề của ngành, quy định tỉ lệ nam nữ trong công tác tuyển dụng cán bộ trong ngành. Vấn đề giới cần được coi là một môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo của tất cả các cơ sở giáo dục và đào tạo thuộc ngành NN&PTNT.

aTạo quyền và khả năng tiếp cận của phụ nữ đối với quá trình ra quyết định. ở nông thôn, cần tính đến yếu tố giới trong việc nhập trường ở các cấp giáo dục tiểu học, trung học và trên trung học; có chính sách cử tuyển phụ nữ đi đào tạo nâng cao trình độ nhằm phát triển họ thành các lãnh đạo cộng đồng.